Wybór oleju o odpowiedniej liczbie zasadowej (TBN) do sprzętu ciężkiego to stosunkowo niedroga decyzja, która jednak może mieć znaczący wpływ na cały cykl eksploatacji maszyny. Johan Van Hove, Menedżer techniczny ds. olejów Champion, wyjaśnia, dlaczego TBN ma kluczowe znaczenie dla ochrony silników i ograniczenia zużycia, przestojów oraz kosztów konserwacji maszyn ciężkich
„Liczba zasadowa (TBN) oleju silnikowego informuje nas, jak skutecznie olej potrafi neutralizować kwasy powstające podczas spalania" – wyjaśnia Johan. „Kwasy te zależą od zawartości siarki w paliwie i od tego, jak kompletny jest proces spalania. Aby zapobiec korozji związanej z kwasami i uszkodzeniu silnika, konieczne jest użycie oleju silnikowego o odpowiedniej wartości TBN. To sprawia, że TBN jest kluczowym czynnikiem przy ocenie parametrów użytkowych i przydatności oleju do zastosowań ciężkich”.
„TBN, czyli liczba zasadowa, to wartość mierzona w miligramach wodorotlenku potasu na gram oleju (mg KOH/g). Wskazuje, ile rezerw alkalicznych ma olej silnikowy, aby zneutralizować kwasy powstające w wyniku spalania paliwa. Kwasy te, w szczególności związki na bazie siarki, mogą być wyjątkowo żrące, jeśli nie są odpowiednio ograniczane w silniku.
„Chociaż TBN nie jest jedynym wskaźnikiem parametrów oleju silnikowego, jest to kluczowy wskaźnik dla silników sprzętu ciężkiego” – kontynuuje Johan. „Na przykład konwencjonalny nowy olej silnikowy będzie miał całkowitą liczbę zasadową od 6 do 13 mg KOH/g. Z drugiej strony zastosowania ciężkie zaczynają się od TBN około 10, a wszystko powyżej 13 jest uważane za wysokie. Wyższa wartość TBN oznacza większą zdolność do neutralizacji kwasów, co ma kluczowe znaczenie dla ochrony podzespołów silnika, takich jak tłoki, łożyska i tuleje cylindrów, przed korozją i zużyciem – szczególnie w maszynach terenowych pracujących w ekstremalnych warunkach”.
„Zasadniczo wyższy poziom TBN oznacza większą zdolność neutralizacji kwasów, co jest niezbędne do ochrony podzespołów silnika”. Johan Van Hove, Starszy Menedżer ds. Technicznych i Szkoleń, Champion Lubricants
Olej silnikowy składa się zazwyczaj z dwóch głównych składników: oleju bazowego, który stanowi około 80% całkowitej objętości, oraz specjalnych dodatków uszlachetniających, które stanowią około 20%, w zależności od rodzaju oleju i jego zastosowania. W ramach tych 20% TBN stanowi część pakietu dodatków uszlachetniających, który obejmuje również inne składniki zaprojektowane w celu zwiększenia ochrony silnika. Co to więc jest? Otóż dodatki TBN zawierają detergenty neutralizujące kwasy, a mimo swojego kluczowego znaczenia stanowią jedynie niewielki procent receptury i kosztów.
"Wybór oleju z wymaganą liczbą TBN do zastosowań w sprzęcie ciężkim jest stosunkowo niedrogą decyzją, ale jego wpływ na cykl trwałości użytkowej sprzętu może być istotny”. Johan Van Hove, Starszy Menedżer ds. Technicznych i Szkoleń, Champion Lubricants
„Poziomy TBN oleju silnikowego z czasem spadają, ponieważ olej aktywnie neutralizuje kwasy,” – wyjaśnia Johan. „Głównym czynnikiem prowadzącym do tego spadku jest jakość paliwa, szczególnie zawartość siarki. Wpływ ma również konstrukcja silnika, technologia wtrysku, temperatura pracy oraz to, czy silnik pracuje w sposób ciągły, czy z przerwami. Nowoczesne paliwa zawierają zazwyczaj mniej siarki, co ogranicza powstawanie kwasów i pomaga dłużej utrzymać TBN na odpowiednim poziomie. Jednak w wymagających środowiskach, takich jak rolnictwo, budownictwo i górnictwo, spadek TBN może nadal nastąpić szybciej ze względu na trudne i zmienne warunki pracy”.
Kiedy warto wydać pieniądze na oleje o wysokiej zawartości TBN?Wyższy poziom TBN zapewnia największe korzyści w regionach, gdzie jakość paliwa jest niższa, a zawartość siarki wyższa. Dotyczy to części Afryki, Azji, Rosji, Ameryki Południowej i Bliskiego Wschodu. Oleje o wysokim TBN zapewniają również dodatkową ochronę w obszarach, gdzie interwały serwisowe są wydłużone lub nieprzewidywalne, takich jak oddalone kopalnie czy gospodarstwa rolne w Australii i obu Amerykach, lub w trudnych warunkach pracy z ekstremalnymi temperaturami i dużym narażeniem na pył. „Na przykład spójrzmy na Afrykę na tej mapie,” – wyjaśnia Johan. Widać wyraźnie, że wiele krajów na kontynencie nadal stosuje olej napędowy o zawartości siarki przekraczającej 500 ppm, a w niektórych przypadkach osiągającej poziom od 2 000 do 5 000 ppm. Spalająca się siarka tworzy kwaśne produkty uboczne, które przyspieszają pogorszenie jakości oleju i zużycie silnika. W połączeniu z wysoką temperaturą, zapyleniem i ograniczonym dostępem do serwisu, takie warunki sprawiają, że oleje o wysokim TBN są niezbędne. Neutralizują one nadmiar kwasów, utrzymują stabilność oleju, zapobiegają korozji i zapewniają niezawodne działanie silników w okresach międzyprzeglądowych”.  Źródło: UN Environmental Program, https://www.unep.org/global-sulphur-levels, 2025 |
„Sprawa wygląda tak: nie można ocenić pozostałej wartości TBN na podstawie wyglądu, zapachu czy koloru oleju” – wyjaśnia Johan. „Należy ją mierzyć za pomocą analizy laboratoryjnej. W przypadku zastosowań w warunkach ekstremalnych, takich jak maszyny rolnicze, budowlane i górnicze, zalecamy pobieranie próbek oleju co 250 do 500 godzin pracy, w zależności od obciążenia, temperatury i wilgotności. Regularne monitorowanie i analiza oleju to jedyny niezawodny sposób na wykrycie wczesnych oznak przyspieszonego zużycia i zapobiegnięcie nieplanowanym przestojom”.
Firma Champion współpracuje z laboratoriami POLARIS Laboratories®, które stosują metodę ASTM D2896 do dokładnego określania poziomów TBN. Czas realizacji badań laboratoryjnych wynosi zazwyczaj od jednego do dwóch dni roboczych. Jako ogólną zasadę należy przyjąć, że olej silnikowy powinien zostać wymieniony, gdy wartość TBN spadnie do około 25% wartości początkowej. Laboratorium określa pozostały wskaźnik TBN na poziomie 25% jako „Stopień krytyczności 3”.
„Jeśli chcesz wykryć spadek TBN, zanim stanie się on problemem, jedynym rozwiązaniem jest regularne monitorowanie oleju i jego analiza. Johan Van Hove, Starszy Menedżer ds. Technicznych i Szkoleń, Champion Lubricants
„To pytanie pojawia się od czasu do czasu” – wyjaśnia Johan. Podczas opracowywania olejów silnikowych precyzyjnie dobieramy pakiety dodatków uszlachetniających pod konkretną specyfikację i powiązane z nią zastosowania. Wprowadzanie zewnętrznych dodatków może powodować problemy ze zgodnością. Mogą one ponadto wywołać dokładnie odwrotny efekt, przyspieszając degradację oleju silnikowego i zapewniając słabszą ochronę niż oryginalny olej”.
Chcesz dowiedzieć się więcej o naszych usługach badań laboratoryjnych olejów? Poznaj LubeTrack
Liczba zasadowa (TBN) może stanowić niewielką część składu oleju silnikowego, ale jej wpływ jest znaczący. Choć może się wydawać, że to tylko kolejny parametr laboratoryjny, odgrywa on kluczową rolę w określaniu trwałości oleju, zapobieganiu zużyciu i korozji oraz ograniczaniu całkowitych kosztów eksploatacji. Dzięki regularnej analizie oleju i wymianie we właściwym czasie menedżerowie flot mogą zminimalizować nieplanowane przestoje, wydłużyć okresy między wymianami oraz obniżyć całkowity koszt posiadania.
Jeśli Twoja działalność opiera się na silnikach, zadbaj o ich solidną ochronę – kontroluj wartość TBN! Johan Van Hove, Starszy Menedżer ds. Technicznych i Szkoleń, Champion Lubricants
Podczas gdy wartość TBN na poziomie około 10 uznaje się za standard w zastosowaniach ciężkich, Champion idzie o krok dalej w zakresie ochrony. Nasze wysokowydajne oleje silnikowe opracowaliśmy specjalnie z myślą o wymagających zastosowaniach w rolnictwie, budownictwie, górnictwie oraz projektach infrastrukturalnych. Dzięki podwyższonym wartościom TBN ich formuły zapewniają maksymalną ochronę w trudnych warunkach oraz w regionach, gdzie jakość paliwa pozostawia wiele do życzenia.
Jeśli chcesz mieć pewność, że Twoje silniki będą niezawodne w trudnych warunkach, wybierz rozwiązanie Champion Lubricants dla swojego sprzętu ciężkiego.
